Het woord achterlijk komt vaak voor in de nederlandse taal, maar veel mensen weten niet precies wat de achterlijk betekenis is. Vroeger werd het gebruikt als gewoon woord voor iemand die achter was in ontwikkeling, maar tegenwoordig wordt het vaak als negatief of afkeurenswaardig gezien. Het heeft verschillende betekenissen, afhankelijk van de context waarin het wordt gebruikt.
Overzicht van betekenissen
| Term | Uitleg | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Achterlijk (bijvoeglijk naamwoord) | Iemand of iets dat achter in ontwikkeling is, zowel lichamelijk als geestelijk | Een achterlijk kind |
| Achterlijk (figuurlijk) | Iets wat belachelijk of dom lijkt, bijvoorbeeld een achterlijke manier van werken | Dat is een achterlijk duur plan |
| Achterlijk (scheepvaart) | Het achterste deel van een zeil of de achterkant van een schip | De achterlijke wind blies in het zeil |
Deze tabel laat zien dat het woord in woorden en samenstellingen vaak anders wordt bedoeld. In het ene geval gaat het over geestelijke ontwikkeling, in het andere over de achterkant van iets.
Gebruik in de praktijk
In de nederlandse taalunie wordt achterlijk gezien als een bijvoeglijk naamwoord dat beter niet meer over mensen gebruikt kan worden. Iemand met een verstandelijke beperking noem je niet achterlijk, maar iemand met een beperking in geestelijke ontwikkeling. Toch hoor je in het dagelijks taalgebruik nog steeds zinnen als dat is een achterlijk land of wat een achterlijke manier van werken. Dat komt omdat veel mensen het woord gebruiken zonder te beseffen dat het kwetsend kan zijn.
Het woord komt ook voor in de scheepvaart, waar achterlijk niets met mensen te maken heeft, maar met de richting van de wind of het zeil. Daar betekent achterlijke wind gewoon een wind die van achteren komt.
Een paar voorbeelden van hoe het woord wordt gebruikt:
- Een achterlijk duur abonnement
- Een achterlijk land dat nog weinig ontwikkeling kent
- Een achterlijke manier van handelen die als laakbaar wordt beschouwd
Taal en betekenis
Als bijvoeglijk naamwoord kan achterlijk een negatieve lading hebben. Het roept snel een beeld op van gebrek, achterstand of iets dat niet mee kan komen in de maatschappij. Toch is het woord van oorsprong niet bedoeld als scheldwoord. Het komt van het achtervoegsel -lijk, dat een eigenschap aanduidt, gecombineerd met achter, wat letterlijk naar achteren betekent.
In cultureel en maatschappelijk opzicht heeft het woord zich echter ontwikkeld tot iets wat vaak als afkeurenswaardig of laakbaar wordt gezien. Vooral als het over een persoon gaat, kan het als kwetsend worden ervaren.
De nederlandse taal kent veel woorden met vergelijkbare vormen. Denk aan:
- Voorlijk (het antoniem van achterlijk)
- Dwars (een bijwoord dat soms in dezelfde context wordt gebruikt)
- Smerige of idioot (andere woorden met een negatieve toon)
Achterlijk in scheepvaart en techniek
In de scheepvaart betekent achterlijk iets heel anders. Daar wordt het gebruikt om de lijn of het deel van het zeilschip aan te duiden dat zich aan de achterkant bevindt. De achterlijke wind is dan juist gunstig, want die duwt het schip snel vooruit. Deze technische betekenis heeft niets te maken met geestelijke ontwikkeling, maar laat zien dat taal meerdere lagen heeft.
Het woord achterlijk is dus niet altijd negatief. Soms heeft het gewoon een standaard technische betekenis die nog steeds in artikelen over zeilschip en wind wordt gebruikt.
Culturele en maatschappelijke betekenis
Taal verandert voortdurend. Wat vroeger gewoon was, wordt nu vaak als laakbaar beschouwd. Een persoon met een verstandelijke beperking werd vroeger “achterlijk” genoemd, maar tegenwoordig kiest men bewust voor neutralere woorden. Dat komt doordat men nu beter begrijpt wat woorden kunnen doen en hoe ze iemand kunnen raken.
Ook in nederland zelf verschuift het standpunt steeds meer naar respectvol taalgebruik. Een achterlijk land of achterlijke manier van doen wordt nog wel gebruikt, maar dan in overdrachtelijke zin, zonder dat het over mensen gaat.
Wie iets als achterlijk duur noemt, gebruikt het woord meestal om zaken aan te duiden die te veel kosten. Het is een figuurlijke manier van spreken die meest gezegd wordt in alledaagse gesprekken.
Achterlijk en geestelijke ontwikkeling
Het verband tussen achterlijk en geestelijke ontwikkeling is historisch. Men bedoelde er iemand mee die achterbleef in ontwikkeling, zowel lichamelijk als geestelijk. In de moderne tijd gebruikt men liever termen als intellectueel beperkt of mentaal kwetsbaar. Deze woorden zijn neutraler en cultureel meer aanvaard.
Het is interessant om te zien dat zelfs de nederlandse taalunie aangeeft dat achterlijk beter vermeden kan worden in moderne teksten.
Verwante betekenissen
Sommige woorden met een vergelijkbare inhoud of betekenis zijn:
- Dom
- Onwetend
- Belachelijk
Ook uitdrukkingen zoals doe niet zo achterlijk of dat is achterlijk duur worden nog vaak meest gezegd.
Veelgestelde vragen
Het woord betekent dat iemand of iets achter in ontwikkeling is, zowel lichamelijk als geestelijk, of dat iets belachelijk of dom is.
Tegenwoordig wordt het vaak zo ervaren, vooral als het over een persoon gaat met een verstandelijke beperking of een trage ontwikkeling.
Het tegenovergestelde is voorlijk, dat betekent dat iemand sneller in ontwikkeling is dan normaal.
Comments are closed